Vragen Van Raan/Teunissen over export­kre­diet­ver­ze­ke­ringen voor omstreden gasproject in Mozam­bique


Indiendatum: apr. 2021

Schriftelijke vragen van de leden Van Raan en Teunissen (beiden Partij voor de Dieren) aan de staatssecretaris van Financiën en minister van Buitenlandse handel en Ontwikkelingssamenwerking over exportkredietverzekeringen voor omstreden gasproject in Mozambique

  1. Bent u bekend met de berichten ‘De verborgen oorlog in Mozambique’[1] en ‘Nederland blijft zinnen op rol in gasproject in door geweld geplaagd Mozambique’[2]?
  2. Hoe duidt u de meest recente ontwikkelingen met betrekking tot de escalatie van geweld en zware mensenrechtenschendingen in Cabo Delgado, als aanvulling op uw eerdere antwoorden op Kamerstukken van 3 juli 2020[3] en 12 februari 2021[4]? Hoe duidt u berichten over buitenlandse militaire betrokkenheid in het gebied?
  3. Bent u bekend met het bericht “Frelimo gambled everything on gas – and lost” [5]? Onderschrijft u de conclusie van dit artikel dat de gasprojecten van Total en ExxonMobil in de provincie Cabo Delgado voorlopig niet van de grond zullen komen? Welke consequenties voorziet u voor betrokken Nederlandse bedrijven en financiers?
  4. Hoe schat u de veiligheids-, mensenrechten-, sociale- en milieurisico’s in nu buitenlandse bedrijven, zoals o.a. Total, specifiek worden getarget door de gewapende groepen? Kunt u in de beantwoording van deze vraag de risico’s specificeren voor lokale bevolking, lokale overheid, lokale werknemers van aannemers in de gasontwikkeling, buitenlandse arbeiders in het gebied, en expats?
  5. Wat doet Nederland, bijvoorbeeld via de ambassade in Maputo, om de Mozambikaanse burgers, in het bijzonder vrouwen die door het geweld of de mensenrechtenschendingen in het gasproject slachtoffer zijn geworden, te helpen? Wat doet Nederland om de vermisten te vinden?
  6. Bent u bekent met dat Shell een sale and purchase overeenkomst met Mozambique LNG heeft ondertekend om 2 MTPA (million tonnes per annum) gas te kopen?[6] Is dit gas bedoeld voor de import naar Nederland of ergens anders in Europa? Zo nee, waar zal dit gas worden gebruikt?
  7. Hoeveel aanvragen voor een exportkredietverzekering en/of -garantie in relatie tot gasprojecten in noord Mozambique zijn bij Atradius DSB in behandeling? Klopt het dat Van Oord de aanvrager is van een exportkredietverzekering? Om welke bedrijven gaat het nog meer?
  8. Hoe zit de exportkredietverzekering en of garantie financieel in elkaar? Klopt het dat de verzekering zal bestaan uit het garanderen van leningen van vijf commerciële banken, te weten Mizuho Bank, Sumitomo Mitsui Banking Corporation, Standard Chartered Bank, Société Générale en Crédit Agricole Group?
  9. Wat is de status van de verzekeringsaanvraag/aanvragen? Heeft de NL staat dekkingstoezeggingen afgegeven aan Nederlandse bedrijven die betrokken zijn bij gas on- en/of ofshore gasprojecten in de provincie Cabo Delgado?
  10. Klopt het dat er wel een dekkingstoezegging is gedaan, maar nog geen polis is uitgereikt? Kunt u toelichten wanneer u verwacht een beslissing(en) te nemen over de polis(sen) en op basis waarvan deze beslissing wordt genomen? Worden bovenstaande ontwikkelingen hierin meegenomen?
  11. Klopt het dat Nederlandse bedrijven werkzaamheden ten behoeve van de gasprojecten in Cabo Delgado hebben opgeschort?[7] Kunnen deze bedrijven in deze omstandigheden vanwege de opgelopen schade een beroep doen op dekkingstoezeggingen krachtens de EKV? Welke mogelijkheden heeft de EKV om dergelijke schade te verhalen op de overheid van Mozambique?
  12. Hoe is het mogelijk dat Total in juli 2020 communiceerde dat Atradius DSB ondersteuning biedt aan het Mozambique LNG project[8], dat de staatssecretaris van Financiën in november 2020 tijdens een debat in de Kamercommissie Financiën zei dat was besloten het project te dekken en toe te staan[9], maar het ministerie van Financiën afgelopen week tegen NRC zei dat het besluit om deel te nemen aan de projectfinanciering nog niet is gemaakt?
  13. Bent u het ermee eens dat dit de gang van zaken voor de Kamer en externe partijen zoals NGOs minder navolgbaar maakt?
  14. Bent u bereid vanaf heden op de website van Atradius DSB voor elk categorie A-project ex-ante aan te geven wat de status is van de aanvraag?
  15. In hoeverre heeft Atradius DSB een gedegen analyse gemaakt van het risico van geweld in Cabo Delgado en wat is u daarover medegedeeld? Vormt de gemaakte analyse een afdoende basis waarop een beslissing over de polis kan worden genomen? Zijn gezien de dramatische recente ontwikkelingen de gemaakte analyses achterhaald en overweegt u nieuwe analyses te laten maken?
  16. Op welke gronden kunt u de polis afwijzen? Kunt u voor elk van deze gronden aangeven hoe u daar naar kijkt?
  17. Heeft u onderzocht op welke gronden kan worden afgezien van het verstrekken van exportkredietsteun, ondanks een eventuele dekkingstoezegging, gezien de escalatie van geweld en zware mensenrechtenschendingen gelinkt aan het gasproject? Tot welke bevindingen komt u?
  18. Ontstaat er een schadepost nu het project, in ieder geval tijdelijk, stil ligt? Zo ja, hoe groot is de schade (ongeveer)? En op wie gaat u die schade verhalen? Bent u het eens dat het onwenselijk is dat de schade betaald wordt door de belastingbetaler in Mozambique?
  19. Heeft u de klimaatimpact van de gasprojecten in Mozambique in kaart gebracht en onderzocht in hoeverre investeringen in de gasvelden in Mozambique verenigbaar zijn met de klimaatafspraken die zijn gemaakt in Klimaatakkoord van Parijs, en specifiek het doel om financiële stromen compatibel te maken met de transitie naar koolstofarme en klimaatweerbare ontwikkeling (Artikel 2.1.c.)? Heeft u de risico’s dat deze investeringen zich niet uitbetalen en stranded assets worden in kaart gebracht? En de mogelijkheden voor en voordelen van investeringen in hernieuwbare energiebronnen in Mozambique voor ontwikkeling op de lange termijn in kaart gebracht?
  20. Deelt u de mening dat het Mozambique LNG project een concreet voorbeeld is van een fossiel project dat mensenrechtenschendingen veroorzaakt, bijdraagt aan de destabilisatie en schuldenverhoging van een heel land en het versnellen van de klimaatcrisis? Zo nee waarom niet?
  21. Deelt u het inzicht dat er, zeker nu de veiligheid van de lokale bevolking klem is komen te zitten tussen de radicale groepen, het Mozambikaanse leger en buitenlandse private militairen, in dit Mozambique gasproject sprake is van onaanvaardbare risico’s voor mens, dier en milieu? Bent u het eens dat Nederland geen exportkredietverzekering moet verlenen in relatie tot de gasprojecten in Mozambique? Zo nee, waarom niet?
  22. Wanneer zal de Kamerbrief met scenario’s voor het in lijn brengen van de exportkredietverzekering met de doelstellingen van het klimaatakkoord van Parijs naar de Kamer worden gestuurd?
  23. Zal het maken van een afbouwpad om de exportfinanciering van fossiele projecten uit te faseren, onderdeel uitmaken van het onderzoek dat E3F gaat doen,[10] de kopgroep waar Nederland nu samen met zes andere Europese landen deel van uit maakt en die het voortouw neemt bij de inzet van publieke exportfinanciering om de klimaatdoelstellingen te halen? Kunt u de afspraken hieromtrent met de Kamer delen? Zo nee, waarom niet en bent u bereid om u hiervoor in te zetten binnen E3F?
  24. Heeft u kennis genomen van het nieuwe beleid van het Verenigd Koninkrijk dat betekent dat het VK geen nieuwe investeringen meer in fossiele energieprojecten in het buitenland zal doen? Bent u van plan dit voorbeeld te volgen? Zo nee, waarom niet?
  25. Bent u het ermee eens dat, gezien de noodzaak om de productie van fossiele brandstoffen af te bouwen, en gezien alleen al de uitstoot van de olie en gas die momenteel wordt geproduceerd een opwarming van meer dan 2C zal veroorzaken, investeringen in het aanboren van nieuwe olie- en gasvelden niet verenigbaar zijn met het behalen van de klimaatdoelen? Zo nee, waarom niet?
  26. Bent u bekend met dat in juli 2020 FMO een lening van 25 miljoen heeft verschaft aan Banco Comercial e de Investimentos (BCI)?[11] Heeft FMO onderzocht of deze lening (indirect) ondersteuning geeft aan de gas sector, inclusief aanverwante faciliteiten zoals transport of huisvesting, in Mozambique?
  27. Bent u bekend met de conclusie van vele deskundigen, NGOs en VN-instituties, dat de winning van conflictgrondstoffen zoals gas wereldwijd de grootste oorzaak is van gewapend conflict?
  28. Erkent u dat het conflict in Mozambique begon naar aanleiding van onvrede over gasexploitaties door Westerse bedrijven, die de lokale bevolking wel opzadelen met een vervuilde leefomgeving maar niet zorgen voor een verbetering van levensstandaarden? Wat vind u ervan dat de Nederlandse regering fossiele exploitaties financiert die aantoonbaar bijdragen aan een burgeroorlog?
  29. Deelt u de mening dat het verlenen van exportkredietverzekeringen voor projecten die bijdragen aan gewelddadig conflict regelrecht indruist tegen de prioriteiten van het buitenlands mensenrechtenbeleid van dit demissionair kabinet, waaronder het bevorderen van de internationale rechtsorde en de strijd tegen straffeloosheid? Zo nee, waarom niet? Zo ja, hoe gaat u ervoor zorgen dat het tegengaan van de handel in conflictgrondstoffen verankerd wordt in het buitenlands mensenrechtenbeleid en handelsbeleid?


[1] https://www.nrc.nl/nieuws/2021/04/02/de-verborgen-oorlog-in-mozambique-a4038143

[2] https://www.nrc.nl/nieuws/2021/04/02/nederland-bijft-zinnen-op-rol-in-gasproject-in-door-geweld-geplaagd-mozambique-a4038343

[3] https://www.tweedemonitor.nl/kamervraag/kst-33625-318.html

[4] https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/kamervragen/detail?id=2021Z00840&did=2021D06745

[5] https://www.newframe.com/frelimo-gambled-everything-on-gas-and-lost/

[6] https://www.prnewswire.com/news-releases/anadarko-announces-lng-sale-and-purchase-agreement-with-shell-300789464.html

[7] https://www.telegraaf.nl/financieel/578576450/van-oord-met-schrik-vrij-na-geweld-mozambique

[8] https://www.total.com/media/news/news/total-announces-signing-mozambique-lng-project-financing

[9] https://www.tweedekamer.nl/debat_en_vergadering/commissievergaderingen/details?id=2020A02322

[10] https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-financien/nieuws/2021/04/14/nederland-doet-mee-met-kopgroep-voor-vergroening-export

[11] https://www.fmo.nl/project-detail/58327