Bijdrage Van Esch aan debat over water


7 juni 2022

Voorzitter, de waarschuwing dat de waterkwaliteit de nieuwe stikstofcrisis wordt, valt niet meer te negeren. In 2027 moeten de normen nu echt behaald zijn. Anders ligt straks ook de vergunningverlening rondom water stil.

Voorzitter, wij zien parallellen met de stikstofcrisis, en wij niet alleen. De stikstofproblemen begon niet in 2019 en dit geldt natuurlijk ook voor het al decennia niet halen van de waterkwaliteitsnormen.

Want laten we eerlijk zijn, al jaren worden opeenvolgende kabinetten gewaarschuwd, mede door de PvdD, voor de schadelijke effecten van onder andere het mestoverschot op de natuur en de waterkwaliteit. Maar ja, de natuur heeft geen verdienmodel. Dus who cares?! Pas toen de hoogste rechter de vergunningverlening rondom stikstof stillegde, kwam die care vanuit partijen als de VVD en het CDA. Toen ging het economisch pijn doen.

Gaan we nu écht ook op het gebied van waterkwaliteit wachten tot economische schade optreedt? Heeft dit kabinet dan niks geleerd? Dat je als overheid ook uit voorzorg beperkingen op kunt leggen aan economische activiteiten – in dit geval toch vooral weer de landbouw – om een pijnlijke tik van de rechter in de toekomst te voorkomen?

Maar deze minister heeft al gezegd de KRW doelen, die oorspronkelijk gehaald hadden moeten worden in 2015, niet te gaan halen in 2027. Daarmee sorteer je dus al voor op rechtszaken. Daar doen de mooie woorden in het coalitieakkoord over dat bodem en water sturend gaan zijn niks aan af. Want wat zijn mooie woorden als er pas in september een plan ligt? Wat heeft onze natuur eraan dat we in september pas beginnen?

Wat ook een steeds terugkerend probleem is, is de verdroging in Nederland. Ook dit jaar was het kurkdroog in de lente. En zijn we nog niet uit de gevaren zone. Wat gaat de minister concreet doen om meer water vast te houden en het peil te verhogen? Wat gaat hij bijvoorbeeld doen om illegale waterputten te voorkomen? En hoe gaat hij er nu wel voor zorgen dat natuurlijke oplossingen worden toegepast?

Gezien de voorjaarsdroogte, wil ik de minister vragen naar een heel vreemde bepaling in de Waterwet. Ook in droge periodes is het belangrijk dat we wel water kunnen blijven drinken, toch? Toch is het in de wet zo bepaald dat boeren die te weinig beregeningswater hebben tijdens droge periodes, schadeclaims kunnen indienen bij drinkwaterbedrijven. Voorzitter, de klimaatcrisis is inmiddels een feit en we zullen steeds vaker met lange droge periodes te maken hebben. Deze wetsbepaling lijkt me dan ook niet toekomstbestendig. Ook omdat de overheid een verdringingsreeks kent die stelt dat bij watertekorten de drinkwatervoorziening een hogere prioriteit heeft dan de beregening van gewassen. Ik roep de minister op tot een wijziging van de Waterwet op dit punt. Graag een reactie.

Ik ga er vanuit dat de minister in het Nationale Plan Landelijk Gebied, dat momenteel wordt uitgewerkt naar aanleiding van de stikstofcrisis, het watervraagstuk heeft laten meenemen. Dat lijkt me noodzakelijk, want één van de grootste vervuilers van ons water is mest uit de veehouderij. Kan de minister aangeven of de €800 miljoen die in het coalitieakkoord is uitgetrokken zal worden gebruikt om een einde te maken aan het mestoverschot, en zo aan de overbemesting van de landbouwgrond? Zal het aantal dieren in de veehouderij verkleind worden met dit specifieke budget?

Tot slot voorzitter, wil ik het ook hebben over onze overzeese gebieden, want de klimaatcrisis is een enorm gevaar voor Caribisch Nederland. Gemiddeld genomen gaat de zeespiegelstijging daar sneller dan elders. Ondanks deze duidelijke gevaren, zijn er volgens de minister geen waterveiligheidsnormen nodig. Kan de minister aangeven wie eindverantwoordelijk is voor het voorkomen van watersnood op de eilanden, zeker aangezien daar geen waterschappen zijn? Kan de minister uitleggen wat het verschil is tussen de verantwoordelijkheid van gemeenten op het Europese vasteland versus de 'bijzondere gemeenten' van de BES-eilanden? We vragen toch ook niet aan Texel om zeespiegelstijging alleen op te lossen? Is de minister het eens dat de BES-eilanden betere ondersteuning verdienen op gebied van zeespiegelstijging en gaat de minister dit leveren?

Dank voorzitter.