Speech Marianne Thieme op partij­congres 31 maart 2019


1 april 2019

Beste partijgenoten,

Wat is het fijn om weer terug te zijn en jullie te zien. Ik wil jullie hartelijk bedanken voor alle kaartjes, beterschapswensen, biologische bloemen, mooie boeken die ik moest lezen. Jullie hebben geen idee wat dat voor me heeft betekend.
En het heeft geholpen: ik ben weer helemaal van de partij! Op tijd om mee te doen aan de campagne voor de Provinciale Staten, de Eerste Kamer en de Waterschappen. Het campagneteam, onze Kamerleden, onze lijsttrekkers, onze provinciale teams en al die enthousiaste actieve leden onder jullie die in hun vrije tijd hebben geflyerd, geplakt en actie hebben gevoerd… Jullie hebben weer voor een fantastisch resultaat gezorgd!

In Drenthe en Zeeland hebben we voor het eerst zetels gekregen. In Limburg zijn we verdubbeld, en hebben we een tweede zetel en is bio-industriepartij CDA drie zetels kwijtgeraakt. In Groningen leken we ons te verdubbelen, maar verloren we bij een tweede telling alsnog onze tweede zetel aan Forum voor Democratie. Uiteraard hebben we een verzoek tot hertelling gedaan, maar dat is helaas afgewezen.

We weten op dit moment nog niet de definitieve uitslag voor de Eerste Kamer. Wat we wel weten is dat we tussen de vier en vijf procent van de stemmen hebben gekregen. En dat zou neerkomen op drie zetels in de Eerste Kamer. Dat is een geweldige prestatie na wat je toch wel een verkiezingsslagveld mag noemen.

De vraag waar iedereen mee rondloopt, is wat de uitslag gaat betekenen. De belangrijkste boodschap die ik uit de uitslagen haal, is niet de overwinning van Forum voor Democratie, maar het grote verlies van VVD, CDA en D66. De traditionele partijen. Als je door je oogharen naar de uitslag kijkt, zie je dat: rechts ondanks het succes van Forum voor Democratie nauwelijks is gegroeid, dat traditioneel links heeft verloren, en dat groen heeft gewonnen. Naast Forum voor Democratie zijn GroenLinks en Partij voor de Dieren de grootste winnaars. En dat laatste is goed nieuws voor de planeet, voor onze kleinkinderen en – daar zullen we voor zorgen – voor de dieren. De uitdagers van de macht hebben gewonnen.

Kiezers zijn klaar met de fossiele partijen die de crises hebben veroorzaakt en er maar niet in slagen ze op te lossen. Kijk naar de bankencrisis die maar voortduurt. De eurocrisis die maar doorsuddert. De soorten planten en dieren die in rap tempo verdwijnen. De maar voortdurende miljarden subsidiëring van de fossiele industrie en de bio-industrie. En het maar doorschuiven en afschuiven van maatregelen tegen klimaatverandering.

En ja, en die onvree onder kiezers levert soms bizarre taferelen op. Zoals Groningse kiezers, die het gehannes van het kabinet met herstelbetalingen voor gasschade zo spuug- en spuugzat zijn, dat ze massaal op Forum voor Democratie hebben gestemd. Een protestpartij, zeker… maar wel één die de fossiele industrie van harte omarmt en voor gaswinning is… Het tekent de radeloosheid van een groeiende groep kiezers. Liever stem je op een protestpartij die vóór gaswinning is, dan op een regeringspartij die belooft heeft er wat aan te doen, maar die belofte niet waarmaakt.

Partijgenoten, we zitten in een overgangsfase naar nieuwe politieke verhoudingen. De oude politiek heeft afgedaan en kiezers zoeken naar nieuw politiek elan. En natuurlijk is het voor schreeuwers met veel bravoure maar zonder oplossingen in eerste instantie altijd makkelijk om veel stemmen winnen. Maar er is ook een groeiende groep mensen die kiest voor een partij met echte systeemkritiek, met een Plan B. Een partij die gestaag groeit, en waarvan de ideeën steeds vaker worden overgenomen. Wat eerst als radicaal werd gezien, is steeds meer het nieuwe normaal aan het worden. Partijgenoten, ik heb het over jullie, ik heb het over onze partij! Vanuit mededogen, duurzaamheid, persoonlijke vrijheid en persoonlijke verantwoordelijkheid, strijden wij voor de bescherming van onze planeet en ál zijn bewoners, mens en dier.

Er zijn terecht grote zorgen over de standpunten van Forum voor Democratie. Ik verzeker jullie dat wij als emancipatiepartij pal blijven staan voor mededogen en dat we uitsluiting op welke gronden ook, te vuur en te zwaard zullen bestrijden.

Maar let op, de traditionele partijen die nu schande spreken over Forum voor Democratie, wassen daarmee hun handen in onschuld. Zij zijn het die verantwoordelijk zijn voor de toenemende onzekerheid, voor groeiende ongelijkheid, dat de burger altijd moet opdraaien voor de fouten van bestuurders, politici, multinationals en banken. Voor een ongezonde leefomgeving, voor de uitbuiting van dieren, dat de mens er enkel is om meer te consumeren en vooral als productiemiddel dient, dat je een last bent voor de samenleving als je niet mee kan komen in de ratrace naar meer winst en hogere productie. Zij voeden de tegenstellingen tussen bevolkingsgroepen. En gebruiken dat als afleidingsmanoeuvre om hun eigen verantwoordelijkheid voor de problemen te verhullen.

Dus wat wij niet zullen doen, partijgenoten, is meehuilen met de wolven in de politiek. Met partijen die kiezers willen teruglokken door schijnheilig te roepen dat we alles vooral samen moeten doen. Dat burgers alleen bij hen veilig zijn. En gelukkig trappen veel kiezers daar niet in en weten ze steeds vaker de weg te vinden naar onze partij.

Wij zullen alles op alles zetten om te laten zien dat er wel degelijk een Plan B is, dat je stem veilig is bij de Partij voor de Dieren. Een partij die staat voor de emancipatie van alle groepen in de samenleving, inclusief de dieren. Die duidelijk wil maken dat mensen zo veel en vaak met zichzelf bezig zijn dat dat ten koste gaat van dieren, natuur en planeet.

Wij zijn een partij die haar nek uitsteekt. Radicale maatschappijverandering is ons doel. Agenderen, inspireren, informeren, protesteren zijn onze middelen.

Partijgenoten, ik heb het vaak meegemaakt: Individuele Kamerleden van al die menscentraal denkende partijen, die naar me toekomen en zeggen dat ze na onze debatbijdragen bewuster zijn geworden van wat we de planeet, de dieren en onszelf aandoen, door zo eenzijdig gericht te zijn op korte termijn belangen van de westerse mens en zijn geld.

Ik had nooit kunnen voorspellen dat we zestien jaar na oprichting bij elkaar opgeteld achtenzeventig zetels zouden hebben in het Europees Parlement, Tweede en Eerste Kamer, gemeenteraden, provincies en waterschappen tezamen. Dat we een jongerenorganisatie, een wetenschappelijk bureau, een internationale organisatie zouden hebben, vijf succesvolle documentaires zouden hebben gemaakt en zelfs een eigen natuurgebied zouden beheren.

Onze aanjaagfunctie heeft ervoor gezorgd dat er inmiddels een verbod is gekomen op de verrijkte kooi voor leghennen, op bontfokkerijen en op wilde dieren in circussen. Andere parlementaire successen zijn dat er hogere straffen zijn ingesteld voor dierenmishandeling, dat de regering Canada moet aanspreken op de gruwelijke zeehondenjacht en Japan op de walvis- en dolfijnenslachtingen, er een meerderheid in de Tweede Kamer is voor een verbod op onverdoofd slachten, er een budget voor de ontwikkeling van alternatieven voor vlees is gekomen, dat een einde aan de jacht in het Kroondomein door verplichte openstelling in zicht is….
Dankzij ons kon econome Kate Raworth in de Tweede Kamer vertellen over haar boek donut-economie met baanbrekende inzichten over de noodzaak om ons economisch systeem te wijzigen.

Partijgenoten, onze aanjaagfunctie vraagt van ons geduld, moed, vasthoudendheid en eigenzinnigheid. Laten we ons niet afleiden door die onderwerpen waar de traditionele, menscentraal denkende partijen zich mee bezig houden.

We zitten in een overgangsfase waarin de gevestigde orde alles op alles zet om de uitdagers van de macht weg te zetten als niet constructief en een gevaar voor de eenheid. We leven in een tijd die schreeuwt om idealisten, terwijl we een politiek systeem hebben gecreëerd waarin idealisme juist wordt afgestraft en technocratisch pragmatisme de norm is. Een laatste stuiptrekking, want de grote veranderingen zijn onvermijdelijk.

Idealisme is het nieuwe realisme.

We willen alle politieke partijen aanjagen om keuzes te maken op grond van mededogen en duurzaamheid. Ook Forum voor Democratie. Het is een jonge partij met niet-uitgekristalliseerde opvattingen over een groot aantal onderwerpen. En hun leider is van de grote woorden en de nogal losse omgang met feiten. Jullie hebben het kunnen zien in het slotdebat van de NOS over megastallen. En dat biedt mogelijkheden. Zullen de standpunten op het gebied van dieren, natuur en milieu van Forum voor Democratie die van rechtsfilosoof en dierenbeschermer Paul Cliteur zijn, nummer 2 op de lijst voor de Eerste Kamer? Of meer die van CDA-er Henk Bleker, die ook in de omgeving van die partij is gesignaleerd? We zullen het gaan meemaken.

Als wij iets hebben laten zien in de twaalf jaar dat wij nu in de Kamer zitten, is het dat onze onconventionele standpunten steeds opnieuw door de wetenschap gestaafd worden. Van ronde vissenkommen die slecht zijn voor het welzijn van vissen, tot aan de bijensterfte door landbouwgif glyfosaat, tot aan het feit dat de Syrische oorlog die in de kern het gevolg is van zoetwatertekorten, tot aan de stelling dat economische groei een probleem is en niet een oplossing voor de crises – we waren de eerste politieke partij die het zei.
Onze rol als haas in de marathon is belangrijker dan ooit.

En niet alleen bij de nieuwe politieke partijen. Want het gevaar is natuurlijk levensgroot dat GroenLinks dit onduurzame kabinet gaat gedogen terwijl echte maatregelen uitblijven. We zullen onze pijlen blijven richten op de fossiele partijen. Op partijen die de problemen hebben veroorzaakt. Op partijen die met eindeloos gepolder aan klimaattafels het vertrouwen van burgers in een duurzame en rechtvaardige uitkomst ernstig hebben geschaad. Op partijen die de klimaatkosten bij de burger hebben gelegd, in plaats van bij de grootvervuilers. En daarmee het draagvlak voor ambitieus klimaatbeleid zwaar hebben beschadigd. Net nu we dat vertrouwen en dat draagvlak zo hard nodig hebben om de klimaatcrisis af te wenden.

Wij zijn de eerste generatie die de gevolgen ervan ondervinden, en de laatste die er iets aan kan doen.

Partijgenoten, dat zal met dit kabinet niet gebeuren. Ga maar na: 520 dagen met een meerderheidscoalitie. en na al die tijd kan het kabinet weinig tot niets aan groene maatregelen laten zien. Het regeerakkoord bevatte vrijwel uitsluitend maatregelen die door een volgend kabinet genomen zouden moeten worden. En hetzelfde uitstel- en afschuifgedrag geldt voor het klimaatakkoord. De twee planbureaus gaven het akkoord een dikke onvoldoende. De inkt van de doorrekeningen was nog niet droog of de minister-president toverde een paar groene beloftes uit zijn hoge hoed. Onuitgewerkt: het klimaat redden op de achterkant van een bierviltje.
En ongeloofwaardig: schone woorden met vuile daden. Want, nog geen maand geleden nam het kabinet een belang van zo’n 700 miljoen euro in het zwaar vervuilende Air France-KLM! En ook al krijgt de industrie – misschien – te maken met een CO2-belasting…. De grootste vervuilers – landbouw en luchtvaart – ontspringen de dans zeer waarschijnlijk opnieuw. We moeten nog maar wachten op de uitwerking.
En de minister-president heeft al gezegd dat het wel “verstandig” moet, om bedrijven niet uit Nederland te jagen. En achter dat woordje verstandig, partijgenoten, gaat een wereld schuil van neoliberalisme, marktwerking en het veiligstellen van de internationale concurrentiepositie.
Volgens Rutte gaat de landbouwsector een extra bijdrage leveren. Hoe? Door de vervuilende veehouderij… subsidie te geven. En daarmee is het LTO wel gelukt wat Shell niet lukte: de belastingbetaler laten opdraaien voor de kosten van het opruimen van de shit die de veehouderij veroorzaakt. De boerenlobby gaat er al vanuit dat de subsidie bedoeld is voor mestfabrieken en potdichte stallen. Het Planbureau voor de Leefomgeving zegt net als de Raad voor de Leefomgeving dat een inkrimping van de veestapel onvermijdelijk en veel effectiever is. Maar die heilige koe durft het kabinet niet bij de horens te vatten.

Nu het Kabinet geen meerderheid meer heeft in de Eerste Kamer, zullen ze met concrete, ambitieuze maatregelen moeten komen, willen ze onze steun krijgen. Tom Jan Meeus, politiek commentator van het NRC Handelsblad, liet zich afgelopen weekend met merkbare tegenzin ontvallen dat in dit politieke landschap alles maar dan ook alles mogelijk is. Zelfs vijftien procent voor de Partij voor de Dieren leek hem niet langer ongerijmd. En dat was voor Meeus kennelijk het meest absurde dat hij kon bedenken.

Het is het tweede grote verhaal van de afgelopen verkiezingen: in de politiek is klein het nieuwe groot geworden.

En reken maar dat wij in de Eerste Kamer onze positie als nieuwe grote-kleine partij zullen gebruiken om de traditionele partijen die op zoek zijn naar steun, onze kant op te trekken. Ze uit hun fossiele comfortzone te halen. Geen beter moment voor een donkergroen anker dan het huidige.

Konden de traditionele partijen vroeger makkelijk rekenen op veertig, vijftig zetels en bogen op honderdduizenden leden. Tegenwoordig moeten ze het doen met tienduizenden leden en kunnen ze van de ene op de andere verkiezingen zomaar hun zetels kwijt zijn. Het dus niet langer vanzelfsprekend meer dat in Nederland coalitieland, de grootste partij het voortouw moet nemen bij coalitieonderhandelingen.
In 2017 was ik nog de enige die na de Tweede Kamerverkiezingen bij de informateur voorstelde om te streven naar programmatische coalities. Leg de partijprogramma’s naast elkaar en kijk welke partijen de grootste overeenkomsten hebben op wat op dat moment het belangrijkste onderwerp is: nu is dat effectief klimaatbeleid. Afspraken maken op enkele hoofdonderwerpen in plaats van een dichtgetimmerd coalitieakkoord, is de nieuwe werkelijkheid, nu het tijdperk van grote partijen voorlopig voorbij is.

We staan altijd open voor gesprekken en iedereen weet dat de Partij voor de Dieren het donkergroene anker wil zijn om het huidige onduurzame en dieronvriendelijke beleid van koers te doen veranderen.

Wij proberen altijd zoveel mogelijk invloed te hebben. En dat kan op heel veel meer manieren dan alleen door machtsverwerving zoals traditionele partijen doen. We zullen nooit onze idealen aan de wilgen hangen voor bestuursdeelname. Machtsvorming is niet ons hoogste doel, maar invloed krijgen. En dat kan overal: in de politiek en erbuiten. In een coalitie of in de oppositie. Als politicus of als burger.
En wanneer je invloed hebt, valt dat niet meteen af te meten aan het aantal moties of amendementen dat je aangenomen krijgt. Sterker nog, als je op dit moment regelmatig steun van de traditionele partijen voor je moties krijgt, moet je je afvragen of je moties wel het verschil maken, en de discussie op scherp stellen.

Traditionele partijen nog weinig geleerd hebben van de electorale afrekening. Zo heeft het CDA weliswaar zwaar verloren in Limburg maar leidt het desalniettemin de coalitieonderhandelingen. Er is nog veel politiek activisme nodig om duidelijk te maken dat doorgaan op de ingeslagen route een doodlopende weg is.

Partijgenoten, wij moeten nooit vergeten dat we niet de politiek in zijn gegaan om net als andere politici te worden: dossierdeskundigen die met lobbyisten of deskundigen nachtenlange politieke strijd voeren over een voetnoot bij een wetsartikel. Die liever serieus willen worden genomen door hun collega-politici dan door hun kiezers. Onze partij maakt onderdeel uit van een internationale beweging.

Dat het verzet groeiende is, kan je overal zien. Op 10 maart hebben we met z’n veertigduizenden in de stromende regen in Amsterdam gedemonstreerd tegen het lakse klimaatbeleid. Het was de grootste klimaatmars ooit in Nederland. De Partij voor de Dieren was prominent aanwezig.

Al maanden staken scholieren en studenten onder leiding van de onvermoeibare Greta Thunberg iedere week om politici duidelijk te maken dat het een voor twaalf is. Op 15 maart werd zelfs op meer dan 550 plekken in de wereld door jongeren gedemonstreerd. Het is een staaltje organisatievermogen, waar veel ouderen nog een puntje aan kunnen zuigen.
In België zijn ze er nu al drie keer in geslaagd de gele hesjes van het ongenoegen, de rode hesjes van de uitbuiting en de groene hesjes van de duurzaamheid samen op straat te krijgen om te demonstreren voor een nieuw groen sociaal contract. Inmiddels hebben ruim tweehonderdduizend Belgische burgers een petitie ondertekend die de regering oproept om een ambitieus klimaatakkoord te sluiten.
En in de Verenigde Staten is onder leiding van de charismatische 29-jarige Alexandria Ocasio-Cortez een brede maatschappelijke discussie losgebarsten over een “new green deal”.

Maar het groeiend verzet speelt zich ook op ons bord af. Nog nooit deden in het Verenigd Koninkrijk in de maand januari zoveel mensen mee aan de actie om een maandlang plantaardig te eten. Niet eerder was er zoveel consensus onder wetenschappers dat we onze vleesconsumptie drastisch moeten reduceren. Sterker nog: volgens de laatste rapporten is de bio-industrie drukdoende om de energiesector en de transportsector in te halen als grootste vervuiler. Niet eerder was het aanbod van vegetarische en veganistische restaurants zo groot. Unilever heeft bijvoorbeeld van al zijn roomijsjes een veganistische variant ontwikkeld.
Ik zeg met Oscar Wilde: 'Elke heilige heeft een verleden, elke zondaar heeft een toekomst'. Plantaardig eten is hot. Wie had dat in 2002 toen we begonnen, kunnen denken.

Dat de oplossing voor het klimaatprobleem op ons bord ligt, is de voornaamste boodschap van de nieuwste documentaire van ons wetenschappelijk bureau, de NGPF, Powerplant. Deze documentaire hebben we begin februari in een afgeladen Tuschinski in première laten gaan. In de documentaire is te zien hoe Wageningen Universiteit nu wereldwijd koploper is in de ontwikkeling van plantaardige biefstukken. Dezelfde universiteit die in 2007 van de CDA-minister van Landbouw opdracht kreeg om uit te zoeken hoeveel fouten er in onze eerste documentaire, Meat the Truth, zaten. En die na drie maanden rekenen, schoorvoetend moest toegeven dat de gepresenteerde feiten juist waren.
Ook vleesgiganten als Tyson uit de VS en Zwanenburg hier in Nederland voorspellen het: nu eten de mensen nog kip, over vijftien jaar niet meer. Politiek commentator Ariejan Korteweg van De Volkskrant schreef over Powerplant:

“Geen onheilsprofeten, gruwelabattoirs of droogstoppels in Powerplant, maar opgewekte dwarsigheid en een zweem van luxe.”

En zo is het. In de film horen we Michelin-sterrenkok Alexis Gauthier lyrisch spreken over zijn veganistische foie gras die zoveel lekkerder is dan de gruwelijke pastei van ganzenlever. Zien we de inkoper van Ikea uiteenzetten waarom de meubelgigant steeds meer vegetarische en veganistische opties in zijn restaurants aanbiedt. En horen we wetenschappers vertellen dat klimaat niet alleen gaat over fossiele brandstoffen, maar ook over ons voedsel.

Partijgenoten, steeds meer consumenten beseffen dat hun mes en vork de belangrijkste wapens in de strijd tegen klimaatverandering en dierenleed zijn. Ook dat is groeiend verzet. Rusten op onze lauweren is er niet bij. En dat kunnen onze bestuursleden beamen.

Ik vraag een hartelijk applaus voor Floriske van Leeuwen, Marjolein Heesters, Ruud van der Velden, Gerard Kuipers en Elze Boshart die alles op alles zetten om van onze vereniging een bloeiende en inspirerende partij te maken en zonder wie we hier vandaag niet in zulke grote getale bijeen zouden zijn.
En ook heel veel dank aan het partijbureau onder leiding van Lieke Keller, dat achter de schermen alweer bezig is met de voorbereidingen voor de Europese Parlementsverkiezingen. Het belooft een historisch gebeurtenis te worden. Maar liefst tien Partijen voor de Dieren doen dit keer mee. We zouden zo ons eigen Eurovisiesongfestival kunnen houden. Het zou geweldig zijn als we samen met de andere Partijen voor de Dieren kunnen optrekken om ons unieke geluid daar nog luider te laten horen dan het nu al klinkt.

En wij hopen dat we daarvoor weer een beroep op jullie enthousiasme en inzet mogen doen. Bij alle 18 verkiezingen waaraan we in de afgelopen 12 jaren hebben mee gedaan, hebben we telkens meer stemmen en meer zetels gehaald.

Geen plofpartij zijn we, maar het scherpe politieke uiteinde van een brede maatschappelijke beweging.

Partijgenoten, de gevestigde orde staat op wankelen. Je voelt het gewoon; het hangt in de lucht. Mede dankzij ons groeiend verzet!

Hou vast aan je idealen!