Bijdrage Arissen AO Zwan­ger­schap & Geboorte


29 juni 2017


Voorzitter. De Partij voor de Dieren vindt het van groot belang dat moeder en kind de beste zorg krijgen die mogelijk is. We moeten goed beseffen dat zwangerschap geen ziekte is en om die reden ook niet gemedicaliseerd mag worden. Er moet keuzevrijheid blijven voor de vrouw om thuis in alle rust, onder de deskundige een-op-eenbegeleiding van de verloskundige en de kraamhulp, liggend, zittend op een baarkruk of in een warm bad te bevallen, zonder stress, in een vertrouwde omgeving, met de mensen om haar heen die haar dierbaar zijn en haar vertrouwen kunnen geven.

Als er een medische indicatie is waarop een vrouw in het ziekenhuis moet bevallen, bevalt zij uiteraard in het ziekenhuis. Uit verschillende onderzoeken blijkt echter dat indien er geen medische reden is om in het ziekenhuis te bevallen, een thuisbevalling waarbij de deskundige eerstelijnsverloskundige de hoofdrol speelt de beste resultaten geeft voor zowel moeder als kind. De babysterfte daalt, evenals het aantal keizersneden. We steunen de zojuist gedane oproepen van de SP aan de minister over de aanrijtijden van de ambulances en om optimale zorg en veilige geboortezorg te garanderen.

In het ziekenhuis is die rust en een-op-eenbegeleiding er overduidelijk niet. De vrouw wordt af en toe gecontroleerd door een verloskundige, die de verantwoordelijkheid heeft over meerdere bevallingen op hetzelfde moment. Dit komt de rust en het vertrouwen niet ten goede, terwijl stress een negatief effect heeft op het al dan niet voorspoedige verloop. Daarnaast ligt gevaar voor medicalisering op de loer: om de bevalling te bespoedigen, de pijn met een ruggenprik te bestrijden, de weeën op te wekken, een vacuümpomp te gebruiken of toch maar een keizersnede te doen.

Marktwerking in de zorg heeft ertoe geleid dat medicalisering van de geboortezorg een lucratieve business is. De professionele autonomie van de verloskundige en het voortbestaan van de zelfstandige praktijk, en daarmee de keuzevrijheid van de vrouw om thuis in een vertrouwde en rustige omgeving te bevallen, staan op het spel door de beleidsregel integrale bekostiging. Dit is ondanks dat de minister heeft beloofd, tijdens Kamerdebatten maar ook in gesprekken met de verloskundigenorganisaties, dat de integrale bekostiging en de vormgeving in integrale organisatievormen alleen op basis van vrijwilligheid kunnen worden ingevoerd. De verloskundigenorganisaties zien dat deze vrijwilligheid absoluut niet gegarandeerd is. Hoe gaat de minister deze belofte dan toch nakomen? Wij steunen de oproep van de Nederlandse Organisatie Verloskundigen En Zwangeren (NOVEZ) om deze beleidsregel te schrappen en in plaats daarvan een ander basismodel in te voeren voor de verloskundigenpraktijk, inclusief financiering van deze projecten met substitutie van zorg naar de eerste lijn.

De Partij voor de Dieren vindt het in het belang van moeder en kind noodzakelijk dat eerstelijnsverloskunde autonoom blijft voortbestaan. Zojuist is ons ter ore gekomen dat het Clara Wichmann Instituut zijn rechtszaak heeft gewonnen. Daar zijn wij zeer blij mee. De rechter zegt in de uitspraak dat de integrale bekostiging waarschijnlijk een onzorgvuldig besluit is en dat dit ook geldt voor de bestaande experimenten en pilots. Ik krijg graag een reactie van de minister op dit punt.

De heer Arno Rutte (VVD):
Mevrouw Arissen houdt een heel warm pleidooi voor de thuisbevalling. Die zou mooi, warm en prachtig zijn. Ik denk dat dit voor ontzettend veel vrouwen ook gewoon zo is en dat het goed is dat die keuze bestaat. Maar we mogen toch niet wegkijken van het feit dat we zeven jaar geleden met elkaar hebben geconcludeerd dat de babysterfte in ons land onacceptabel hoog is en dat alle betrokken partijen jarenlang met elkaar hebben overlegd om te bekijken hoe we dit kunnen oplossen? Ze hebben met elkaar besloten dat het goed zou zijn om te komen tot integrale geboortezorg, zodat er geen prikkels meer zijn om een vrouw te lang bij een verloskundige te houden of juist te medicaliseren. Al die jaren is dat onderzocht. We hebben eindelijk een integrale richtlijn voor de wijze waarop de zorg er uit moet zien. Nu wordt hier ineens als een soort geloofsartikel gezegd: nee, het moeten toch allemaal thuisbevallingen zijn, want dat is het allerbeste. Op welk wetenschappelijk fundament en welk praktisch fundament is die uitspraak gebaseerd?

Mevrouw Arissen (PvdD):
Wij hebben uitgebreid gesproken met de verschillende organisaties van verloskundigen. We hebben ook de cijfers gezien die uit verschillende onderzoeken naar voren zijn gekomen. Juist in de eerstelijnsverloskunde daalt de babysterfte. Ook willen buurlanden, zoals Engeland, heel graag terug naar ons systeem van thuisbevallingen. Er is inderdaad gesproken over hoge babysterfte. Dat is later ook weer deels teruggedraaid. Als er echte een-op-eenzorg is door deskundigen in de eerstelijnsverloskunde, daalt de babysterfte en is het beter voor moeder en kind. De medicalisering van gezonde zwangerschappen blijft daarmee achterwege. Dat vindt de Partij voor de Dieren heel belangrijk.

De heer Arno Rutte (VVD):
Mevrouw Gerbrands wees er al op: we zijn natuurlijk allemaal massaal gespamd met allerlei lobbybrieven vanuit verloskundigenpraktijken. Dat mag. Daarin heb ik al deze argumenten ook langs zien komen. Ik snap best dat er gelobbyd wordt voor autonomie om je eigen praktijk in stand te houden. Alles daarbij snap ik heel erg goed, maar moeten we dan afscheid nemen van al die jaren waarin we met elkaar hebben onderzocht wat echt nodig is om de babysterfte terug te dringen? Moet die hele discussie dan opnieuw? Beginnen we dan weer bij nul? Ik vind dat toch een beetje jammer.

De voorzitter:
En uw vraag is?

De heer Arno Rutte (VVD):
Neemt mevrouw Arissen dan daadwerkelijk afscheid van al dat onderzoek dat de afgelopen jaren is gedaan, ook in samenwerking met het College Perinatale Zorg?

Mevrouw Arissen (PvdD):
Nee, en ik vind het heel bijzonder dat de heer Rutte dit zegt. Ook de Partij voor de Dieren heeft de laatste cijfers over de babysterfte. Daaruit blijkt dat de babysterfte verder afneemt in Nederland en dat de eerstelijnsverloskunde, en dus de mogelijkheid tot thuis bevallen en het niet-medicaliseren van de geboortezorg, daarin een heel belangrijke spil is.

I..)

Mevrouw Arissen (PvdD):
Gaat u er goed voor zitten.

Het is fijn dat de VVD erkent dat de geboortezorg optimaal moet worden ingericht voor moeder en kind. Je wilt inderdaad geen gedoe en niet hoeven nadenken over de competentiestrijd tussen gynaecologen, verloskundigen en zorgverzekeraars die zich ertegenaan bemoeien — ik citeer de heer Rutte — en over de verschillende soorten bekostiging. Mensen maken zich zorgen over die competentiestrijd en over de vraag waar iemand kan bevallen. Ze vragen zich bezorgd af of het wel veilig is, of de zorg al dan niet gemedicaliseerd wordt, en of een gezonde vrouw die zonder medische indicatie in het ziekenhuis bevalt, wordt blootgesteld aan medicalisering, waardoor een ziekenhuis inmiddels meer verdient aan een gezonde bevalling van een gezonde vrouw dan aan een operatie aan de knie. Maar is de VVD zich ervan bewust dat deze zorgen juist allemaal het gevolg zijn van de marktwerking in de zorg, de vermeerderde bureaucratie, de onderlinge concurrentie en de onzekerheid?

De voorzitter:
De vraag is volgens mij helder.

Mevrouw Arissen (PvdD):
Is de VVD zich daarvan bewust?

De heer Arno Rutte (VVD):
Ik kan dat totaal niet volgen, echt niet. Nee, sorry. Het is niet uit onwil; ik doe mijn best, maar ik kan het totaal niet volgen. Laten we duidelijk zijn: de VVD wil dat een vrouw bevalt op de plek die niet alleen het beste bij haar past, maar ook het beste is voor het kind. Dat is soms moeilijk te bepalen. Het voordeel van de integrale geboortezorg is dat het daarin de bedoeling is dat helemaal vooraan in het traject een verloskundige en een gynaecoloog samen gaan bekijken wat er speelt. Als we te maken hebben met een kerngezonde vrouw waarmee niks aan de hand is, waarbij er geen risico's zijn et cetera, wordt afgesproken om het vooral bij de verloskundige te laten. Het idee dat ziekenhuizen uit zijn op een maximaal aantal ziekenhuisbevallingen, deel ik niet en herken ik niet. Juist de integrale bekostiging moet ertoe leiden dat dat minder gebeurt in de integrale geboortezorg. In die zin zou mevrouw Arissen het vooral moeten omarmen.

De voorzitter:
Omarmt u dit, mevrouw Arissen?

Mevrouw Arissen (PvdD):
Nee, voorzitter, zeker niet. De Partij voor de Dieren vindt het juist heel belangrijk dat de eerstelijnsverloskunde en -geboortezorg blijft voortbestaan. Die komt nu juist op losse schroeven te staan. Dat blijkt ook uit de uitspraak van de rechter in de zaak van onder andere het Clara Wichmann Instituut. De hele geboortezorg van de eerstelijnsverloskundige komt op losse schroeven te staan, juist door het invoeren van de integrale bekostiging.

De voorzitter:
Mijnheer Rutte, een korte reactie tot slot.

De heer Arno Rutte (VVD):
Ik val een beetje in herhaling, maar integrale geboortezorg gaat niet over het medicaliseren van zorg of over zo veel mogelijk bevallingen in het ziekenhuis, juist niet. Integrale geboortezorg is integraal. Dat betekent dat de zorg daar plaatsvindt waar die het beste kan plaatsvinden. Daarvoor is eerstelijnsverloskunde cruciaal. Die eerstelijnsverloskunde moet bestaan, moet goed gefinancierd worden en moet goed kunnen samenwerken met de tweede lijn. Dat we met elkaar zoekende zijn naar de beste manier om dat vorm te geven, kan hier in alle eerlijkheid gezegd worden. Maar het idee dat we terug moeten naar hoe het vroeger was, toen iedereen zijn eigen bekostiging regelde, en dat het dan goed komt, klopt niet. Dan gaan we echt zeven jaar terug, en het was niet goed; er waren grote problemen. Ik vind het belangrijk dat we nu echt een stap vooruit zetten en niet alleen maar terugkijken met een soort nostalgie, waarvan ik bang ben dat ze niet helemaal terecht is.

(…)

Beantwoording bewindspersoon

Mevrouw Arissen (PvdD):
Voorzitter. Ik hoorde de minister zeggen: ik vind het belangrijk dat mensen alleen in het ziekenhuis komen als het daadwerkelijk nodig is en dat de keuzevrijheid voor vrouwen om thuis te bevallen echt behouden moet blijven. In discussies over de zorg gebruikt de minister vaak het argument dat zij de zorg terug naar de mensen in de wijken wil brengen, dus dicht bij de mensen in de gemeenten. Maar bij de geboortezorg zet zij nu een contraire beweging in, van de eerstelijnsverloskunde naar een log ziekenhuis dat de zorg inkoopt. De keuzevrijheid van de zwangere vrouw wordt ingeperkt en de zelfstandige praktijk van de eerstelijnsverloskunde verdwijnt, nu de keuzevrijheid om wel of niet op te gaan in een ziekenhuisorganisatie schijn is doordat de verzekeraar erg moeilijk doet over de verschillende contracten en de verschillende tarieven waaraan zij moeten voldoen. De geboortezorg wordt gemedicaliseerd in het ziekenhuis. Dit is niet in het belang van moeder en kind. De beleidsregel van die integrale bekostiging wil de Partij voor de Dieren dan ook echt geschrapt zien. Wij steunen het verzoek van de verloskundigen om de eerstelijnsverloskundigen te laten fungeren als poortwachter en om het model van de midwife-led continuity of care daarbij in te voeren, voor optimaal samenwerken met de laagste sterftecijfers, het voorkomen van onnodige medicalisering in de geboortezorg en de grootste keuzevrijheid voor zwangere vrouwen.

(…)

Minister Schippers:
Dan de eerste lijn. Eigenlijk zegt mevrouw Arissen dat je bij de verloskundige zorg een tegengestelde beweging ziet dan die in de rest van de zorg. In de rest van de zorg zie je namelijk juist substitutie naar de eerste lijn en hier zou je dan substitutie zien naar de tweede lijn. Wij zien bij de experimenten een omgekeerde beweging, namelijk dat als daarin goed wordt samengewerkt en de relaties goed zijn, er meer gebeurt in de eerste lijn. Wij zien dus juist niet dat er meer een beweging in de richting van de ziekenhuizen is. Ik vind het ook heel belangrijk dat je verloskundige zorg net zo goed als bijvoorbeeld basis medisch-specialistisch zorg of andere zorg daar moet geven waar dat het beste kan en op het laagste complexiteitsniveau waarop dat kan.

Mevrouw Arissen (PvdD):
Ik begrijp het niet helemaal. Het is toch daadwerkelijk zo dat de marktwerking vanuit het ziekenhuis — dus de medicalisering van de zorg — en de zorgverzekeraars die zich bemoeien met de contractering en de vergoedingen voor de eerstelijnsverloskundige ervoor zorgen dat de keuzevrijheid voor de eerstelijnsverloskundigen eigenlijk een schijnkeuzevrijheid is? Is de minister dat met mij eens? De verloskundigen hebben toch niet zomaar met 45.000 handtekeningen aan de minister gevraagd om de integrale bekostiging te schrappen?

Minister Schippers:
Ik was het eens met de beweging die zei dat je het niet moet opleggen aan het veld. Dus die handtekeningen kan ik begrijpen. Ik ben het ermee eens als iemand zegt: ik heb een andere manier van samenwerken en eigenlijk voldoet die, dus ik wil niet in een mal gedrukt worden die hier in de regio volgens mij niet werkt. Ik vind ook dat dat niet moet gebeuren. Ik vind wel dat we moeten oppassen dat we niet overal het stickertje "marktwerking" op plakken. Hier gaat het namelijk over samenwerking. "Samenwerking", "marktwerking": het lijkt op elkaar, maar het gaat erom dat de juiste zorg door de juiste zorgverlener wordt gegeven op de juiste plaats.

En die samenwerking is van onderop gekomen. Ik heb die niet bedacht; de regio's zijn naar ons gekomen. De zorgverzekeraars hebben het niet bedacht, maar de regio's zijn naar ons gekomen en hebben gezegd dat zij het experiment aan wilden gaan. Wij hebben daar de ruimte voor geboden maar we hebben het niet willen opleggen aan de anderen. We zullen zien wat er uit de monitor komt. De signalen die wij krijgen, zijn dat als de relaties goed zijn, er meer bevallingen in de eerste lijn plaatsvinden dan in het ziekenhuis. We zullen zien of dat zo is, maar dat zijn wel de signalen die wij krijgen.

De voorzitter:
Heel kort, mevrouw Arissen.

Mevrouw Arissen (PvdD):
Ik heb begrepen dat de verloskundigen erg bezorgd zijn en ook lijkt het beroep van het Clara Wichmann Instituut ontvankelijk te zijn verklaard. Ik heb begrepen dat met de integrale bekostiging wel eens de vrijheid van de vrouw om te bevallen waar zij wil en de keuzevrijheid van de verloskundige om wel of niet op te gaan in het ziekenhuis erg op de tocht komen te staan. Kan de minister die zorgen wegnemen?

De voorzitter:
U vervalt in herhaling maar ik geef u toch nog de kans om heel kort uw vraag te stellen. Wat is precies uw vraag aan de minister? De minister heeft hier al een paar keer op gereageerd.

Mevrouw Arissen (PvdD):
Mijn vraag is hoe zij kan garanderen dat de verloskundigen de vrijheid behouden om hun zelfstandige praktijk in de eerstelijnsverloskunde te behouden.

Minister Schippers:
De toetreding tot de integrale bekostiging is vrijwillig. Laten we even kijken waar het principieel om gaat. Ik vind het ongelofelijk belangrijk dat de vrouw de vrijheid heeft om haar zorgverleners zelf uit te kiezen. Stel dat een vrouw bij een verloskundige komt die in een samenwerkingsverband zit dat integraal wordt bekostigd en zij wil naar een ander. Dan moet zij daar gewoon weg kunnen. Ook als zij een andere zorgverlener wil in de keten, dan moet dat kunnen. Dat is geregeld. Waar het uiteindelijk om gaat, is dat je altijd weg kunt en dat wij nu in zes van de 80 regio's — dat betekent in 72 regio's niet — een experiment hebben lopen om te kijken of we de zorg beter kunnen organiseren rondom de vrouw. Ik moet heel eerlijk zeggen — en dat heb ik al vaker gezegd — dat ik het van lef vind getuigen van deze aanbieders, want je haalt je nogal wat op de hals. Dat blijkt ook wel. Alles wordt ineens op z'n kop gezet, zoals de bekostiging. Dan krijg je btw-gedoe en je moet door allerlei schotten heen. Dus het zijn ook pioniers. Het is niet altijd makkelijk, maar ik vind wel dat het te prijzen is dat zij toch kijken hoe zij die zorg maximaal kunnen organiseren. Dat is misschien niet de enige manier. In Amsterdam gebeuren er bijvoorbeeld ook allerlei mooie dingen. Uiteindelijk is de vrouw vrij in haar keuze voor de aanbieder.

Help mee aan een betere wereld

    Word lid Doneer